Wim Rougoor

De muzikale natuur

Natuur en geluiden zijn zo goed als onlosmakelijk met elkaar verbonden. Geluid is al heel lang één van de strategieën voor overleven, zo niet de belangrijkste. Tegelijk is het enorm veelomvattend: vanaf een bescheiden piepje in een eierschaal tot en met een zeer uitbundig concert waaraan vele individuen deel nemen.

De meest opvallend diergroep daarbij zijn 'natuurlijk' vogels. Vooral bij de meer uitgebreidere zang van bepaalde families in deze groep komen bij ons al gauw associaties naar boven als 'concert', 'componeren' en 'compositie'. De liefhebbers van vogelzang zeggen dan ook al snel dat dit alles hun 'als muziek' in de oren klinkt. Toch zijn de vogels bepaald niet de enigen die concerten geven: Gibbons in tropische regenwouden, maar ook vele soorten insecten en amfibieën blijken een aardig nootje mee te kunnen zingen.

Voor de meeste van ons is het bezoeken van een concert een vorm van ontspanning en soms ook inspiratie. Voor de makers van de muziek, hetzij de componisten of de musici, is het mede een bron van inkomsten en transpiratie.

Voor veel dieren is het echter allereerst de bittere noodzaak van communiceren: anders vindt je geen partner of kun je constant je buurman uit de tuin jagen.

De mens geïnspireerd

Al vanaf de eerste stappen van onze rondwandeling op deze aarde is er sprake van een wisselwerking tussen onze eigen vocale/muzikale uitingen en de geluiden in de omgeving. We kunnen daarbij heel ver terug gaan in de tijd, maar ook gewoon blijven bij het heden, het hier & nu. Beiden geven genoeg materiaal om diverse boeken mee te vullen.

Voorbeelden te over van inheemse volkeren die vogelgeluiden in hun muziek stoppen. Zo gebruiken de stamoudsten van de Koyokun-indianen in Noord-Alaska in hun muziek de zang van de zeeduiker. In Costa Rica leeft een volk dat in fluitmuziek het winterkoninkje verwerkt. En in de Siberische deelrepubliek Toeva zouden sjamanen in hun rituelen ter genezing van zieken de roep van de raaf imiteren.

Een belangrijke drijfveer zou kunnen zijn het 'erbij willen horen'. En natuurlijk ook ons superioriteitsgevoel in de trant van 'wat hij kan, kan ik ook'. Misschien zelfs beter?

De mens bootst na

Ook Westerse componisten laten zich door vogelgeluiden inspireren. Antonio Vivaldi eerde in Il Gardellino de goudvink, in het allegro van Mozarts Spatzenmesse doen de violen aan het getsjilp van mussen denken en Merels inspireerden Franz Schubert en Joseph Haydn tot meesterwerken.

Wist u dat de eerste vijf noten van Beethoven's vijfde overeenkomen met het thema van de Geelgors? En de roep van de Koekoek (of is het toch zang?) lijkt in de muziek wel synoniem te zijn met 'natuur' of 'vogels'. Daarnaast is ook de Nachtegaal heel populair. De Italiaanse componist Respighi ging daarbij zover (of was hij gewoon eerlijk?) dat hij in het stuk 'De Vogels' speciaal een opname van een Nachtegaal liet horen, terwijl hij met de andere 'vogels' toch duidelijk heeft bewezen zijn vak als componist te verstaan. Een ander werk van Respighi met nog redelijk veel landschappelijke muziek-thema's is "De Tuinen van Rome".

De mens wordt nagebootst

In het deel over het imitatie-talent van vogels zijn een aantal voorbeelden van het omgekeerde genoemd: vogels die bijvoorbeeld een autoalarm, een scheidsrechtersfluit en een motorzaag nadoen.

In 'The Living World', een radioprogramma van de BBC, werd Brigadier Patterson geïnterviewd die de gewoonte had om vrolijk fluitend in zijn tuin te werken. Pook, een Merelman aldaar ook zijn domicilie had gekozen, voelde zich blijkbaar hierdoor bijzonder aangesproken want geleidelijk nam hij de melodie van Patterson over en maakte er uiteindelijk 'eigen werk' van. Dat is dus puur plagiaat!

Eigen interpretaties & vervormingen